Zainul Arifin
Undang-undang boleh melindungi kanak-kanak daripada bahaya media sosial sehingga mereka berumur 16 tahun namun ibu bapa memainkan peranan penting untuk mengawasi anak-anak agar tidak menjadi ‘mangsa’.
Apabila media sosial menjadi larangan bagi mereka yang berumur di bawah 16 tahun, perlindungan sebenar bermula di rumah.
Ibu bapa mesti melengkapkan anak-anak mereka dengan kemahiran dan kesedaran yang diperlukan untuk bertahan dan berjaya dalam dunia dalam talian.
KITA perlu perjelaskan perkara ini.
Kebanyakan ibu bapa dan penjaga sebenarnya agak kurang menyedari apa yang diguna atau ditonton oleh anak-anak di media sosial.
Kita melihat mereka terpaku pada peranti digital, tenggelam dalam kandungan tanpa henti yang dimuat naik setiap hari, daripada yang berguna hingga yang sia-sia, daripada yang intelektual hingga yang tidak berkualiti.
Pelbagai platform media sosial menjadi tempat untuk pendidikan, maklumat, interaksi dan hiburan, namun bahaya sentiasa mengintai dalam setiap bit dan bait.
Hal ini amat membimbangkan terutamanya bagi anak-anak kita. Tahun lalu, terdapat hampir 900,000 kes bahan penderaan seksual kanak-kanak (CSAM), dan sekurang-kurangnya empat peratus daripada kanak-kanak kita atau kira-kira 100,000 pengguna internet muda menjadi mangsa penderaan seksual dalam talian.
Ini bukan sahaja membimbangkan malah menakutkan. Pengantunan kanak-kanak, iaitu apabila orang dewasa membina kepercayaan dan hubungan emosi dengan kanak-kanak untuk memanipulasi, mengeksploitasi dan mendera mereka secara seksual, kekal sebagai kebimbangan serius.
Ibu bapa sebahagian besarnya tidak menyedari perkara ini, dan anak-anak kita sangat terdedah kepada bahaya. Selalunya, apabila tragedi berlaku, segalanya sudah terlambat.
Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 (ONSA) (Akta 866) yang mula berkuat kuasa tahun ini mengukuhkan peraturan terhadap platform digital bagi melindungi pengguna, khususnya kanak-kanak, daripada kandungan berbahaya seperti CSAM, buli siber dan penipuan.
Selain itu, terdapat juga gambaran tidak realistik mengenai remaja, kecantikan, gaya hidup dan kekayaan yang membuatkan ramai berasa tidak mencukupi.
Bagi kanak-kanak, keadaan ini menjadi lebih buruk dengan keresahan remaja, sehingga mereka tertekan untuk menyesuaikan diri dengan piawaian yang tidak realistik.
Tahun-tahun pembentukan diri yang sudah mencabar menjadi lebih sukar apabila nilai diri diukur melalui jumlah “like” dan komen, sementara penghinaan boleh berlaku secara terbuka di khalayak ramai.
Mengurus semua ini merupakan tugas yang amat sukar, walaupun dengan usaha terbaik pihak pengawal selia dan pihak berkuasa seperti polis dan Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC), jika pemangsa dengan niat jahat terus memburu minda muda yang mudah dipengaruhi.
Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 (ONSA) (Akta 866) yang mula berkuat kuasa tahun ini mengukuhkan peraturan terhadap platform digital bagi melindungi pengguna, khususnya kanak-kanak, daripada kandungan berbahaya seperti CSAM, buli siber dan penipuan.
Namun penguatkuasaan yang lebih tegas diperlukan untuk mengekang pedofil dan pelaku pengantunan.
Oleh itu, Malaysia akan mengikut jejak beberapa negara lain dengan melaksanakan peraturan yang mengehadkan akses media sosial kepada mereka yang berumur di bawah 16 tahun.
Peraturan ini dijangka berkuat kuasa menjelang pertengahan tahun ini.
Di seluruh dunia, kerajaan kini beralih daripada langkah nasihat kepada penguatkuasaan undang-undang yang lebih ketat.
Contohnya, Australia dan Sepanyol telah meluluskan undang-undang yang melarang individu di bawah 16 tahun daripada memiliki akaun media sosial.
Beberapa negara seperti Australia dan Sepanyol telah meluluskan undang-undang yang melarang individu di bawah 16 tahun daripada memiliki akaun media sosial dan sudah ada beberapa negara sedang mengambil langkah yang sama.
United Kingdom sedang menguji langkah “blackout” untuk mereka yang berumur bawah 16 tahun. Malah di Amerika Syarikat, sekurang-kurangnya 17 negeri sedang meluluskan undang-undang, dengan sebahagiannya mewajibkan kebenaran ibu bapa bagi pengguna di bawah 18 tahun.
Kajian menunjukkan penggunaan media sosial yang berat dalam kalangan mereka yang berumur di bawah 16 tahun boleh membawa kepada krisis kesihatan mental yang serius, dengan peningkatan kadar kebimbangan, kemurungan dan dismorfia badan — iaitu obsesi terhadap kecacatan fizikal yang dibayangkan atau kecil.
Setakat ini, perdebatan mengenai kesejahteraan digital kanak-kanak sering digambarkan sebagai kegusaran ibu bapa yang tidak tahu apa yang boleh dilakukan dan bagaimana memantau kandungan yang sebenarnya mereka sendiri tidak fahami.
Kita sebenarnya berada dalam dilema. Walaupun kita perlu mendedahkan kanak-kanak kepada dunia digital — satu kemahiran hidup penting untuk masa depan — kita juga perlu melindungi mereka daripada bahayanya.
Persoalannya, bagaimana kita mengimbangi keperluan untuk memberi maklumat, mendidik dan menyediakan mereka bagi masa depan yang lebih mencabar daripada sekarang?
Jika kita benar-benar mengambil berat tentang kesihatan masa depan generasi muda, kita harus meneruskan cadangan pelaksanaan had umur 16 tahun bagi pengguna media sosial.
Ini bukan penapisan. Ia sekadar memberi ruang kepada kematangan berkembang secara semula jadi.
Sebelum itu, kita perlu menyediakan anak-anak untuk menilai dan menghadapi lambakan pelbagai jenis kandungan — daripada yang suci hingga yang tidak bermoral, daripada yang benar hingga yang palsu, daripada yang bernilai hingga yang tidak berguna.
Bandingkan dengan memandu atau mengambil alkohol.
Kita mempunyai peraturan dan undang-undang untuk perkara ini, dan golongan bawah umur dilarang melakukannya sehingga mencapai umur yang dibenarkan.
Memang ada yang melanggar undang-undang ini, seperti memandu tanpa lesen atau mengambil alkohol pada usia yang tidak sesuai.
Namun itu tidak bermakna kita harus memansuhkan peraturan tersebut hanya kerana sukar untuk menguatkuasakannya.
Sebagai orang dewasa, kita perlu bertindak seperti orang dewasa.
Kita tidak boleh melepaskan tanggungjawab dengan menganggap sebarang usaha mengawal anak muda adalah tidak berperlembagaan atau melanggar hak mereka.
Pendekatan lama itu sudah tidak lagi sesuai — malah ia tidak bertanggungjawab.
Namun begitu, walaupun kita boleh menggubal undang-undang untuk menamatkan eksploitasi yang disasarkan dan sistematik, kita juga perlu mengakui batasan undang-undang.
Benteng pertahanan terakhir bagi kehidupan digital seorang kanak-kanak sebenarnya berada di rumah.
Tiada dasar kerajaan atau algoritma yang boleh menggantikan pemahaman seorang ibu bapa terhadap anak mereka sendiri.
Ada juga hujah balas bahawa larangan ini mungkin mendorong kanak-kanak menuju ke sudut gelap internet yang tidak dikawal, atau mereka akan mencari cara untuk mengelak dan menyembunyikan kehidupan digital mereka sepenuhnya.
Ya, risiko itu wujud. Tetapi terdapat perbezaan asas antara seorang kanak-kanak yang mengambil kunci kereta secara sembunyi untuk bersiar-siar dan seorang dewasa yang dengan sengaja menuangkan secawan alkohol kepada mereka.
Undang-undang menyediakan kerangka moral yang penting.
Pada akhirnya, literasi digital ialah kemahiran hidup, sama seperti berenang atau memasak telur.
Ia memerlukan penglibatan dan pengawasan ibu bapa. Undang-undang boleh melindungi kanak-kanak daripada bahaya media sosial sehingga mereka berumur 16 tahun, tetapi ibu bapa dan penjaga perlu membimbing mereka menyeberangi “jalan digital” ini — mengajar mereka mengenal pasti maklumat palsu, melindungi privasi dan berkelakuan secara bertanggungjawab dalam talian.
Dalam tahun-tahun sebelum mereka mencapai umur 16 tahun, menjadi tanggungjawab ibu bapa dan penjaga untuk menyampaikan kemahiran hidup digital ini supaya apabila “pintu gerbang” dibuka, kanak-kanak sudah bersedia menghadapi kemungkinan yang ada.
Kita tidak boleh menjauhkan seorang kanak-kanak daripada lautan sehingga dewasa dan kemudian mengharapkan mereka mampu berenang dalam ombak yang bergelora.
Akta keselamatan dalam talian yang melindungi generasi muda daripada cengkaman algoritma dan niat jahat penyedia kandungan bukan sahaja perlu, malah sudah lama tertangguh.
Janganlah kita mempermainkan masa depan generasi muda dengan politik.
Jika kita berpendapat hanya mereka yang berumur 18 tahun boleh menyertai proses demokrasi (sebelum ini 21 tahun) kerana dianggap cukup matang untuk menentukan siapa yang memerintah kita, mengapa logik yang sama tidak digunakan terhadap akses tanpa sekatan ke internet?
Kita juga harus menerima hakikat bahawa kebanyakan golongan muda lebih celik digital daripada mereka yang bertanggungjawab terhadap kebajikan mereka, maka besar kemungkinan mereka mampu mengelak daripada pengawasan ibu bapa.
Sehubungan itu, larangan terhadap akses media sosial bagi mereka di bawah 16 tahun juga mesti disertai dengan usaha untuk memperkenalkan pelbagai alat kepada ibu bapa bagi memantau penggunaan digital anak-anak mereka.
Ini termasuk alat seperti had masa skrin, penapisan kandungan melalui router, perisian pemantauan dan sebagainya. – scoop.my
Datuk Zainul Arifin ialah Ketua Pegawai Eksekutif Big Boom Media, penerbit Scoop.my.
